Tusk po szczycie V4: powrót do współpracy ma wzmocnić głos regionu w Europie

Powrót do formalnych spotkań po dwuletniej przerwie

Grupa Wyszehradzka wróciła do rozmów na najwyższym szczeblu. Pod Budapesztem odbył się pierwszy formalny szczyt premierów państw V4 od 2024 roku, a zarazem pierwsze takie spotkanie szefów rządów po dwuletniej przerwie. W rozmowach uczestniczyli przedstawiciele Polski, Czech, Słowacji i Węgier, czyli państw tworzących ten regionalny format współpracy. Z polskiej strony stanowisko przedstawił premier Donald Tusk, wskazując, że dalsza rola grupy będzie zależeć od odbudowy zaufania pomiędzy partnerami.

Premier wyraźnie zaznaczył, kto i w jakim trybie podejmuje dziś decyzje dotyczące przyszłości współpracy. Nie chodziło o nieformalną wymianę opinii, lecz o formalny szczyt z udziałem szefów rządów czterech państw regionu. To ważne, bo właśnie taki tryb nadaje polityczną wagę deklaracjom dotyczącym wspólnych działań w Europie. Ostatni szczyt V4 z udziałem premierów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze, co pokazuje, że obecne spotkanie ma znaczenie także symboliczne - oznacza próbę przywrócenia regularnego dialogu w formule, która przez lata była jednym z ważniejszych instrumentów koordynacji interesów Europy Środkowej.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

Słowa premiera wyznaczyły główną oś spotkania. Z przedstawionej przez niego perspektywy przyszłość V4 nie zależy wyłącznie od wspólnej geografii czy zbieżnych interesów gospodarczych, ale przede wszystkim od politycznej gotowości do współpracy mimo istniejących różnic. Tusk podkreślił, że format wyszehradzki może ponownie odgrywać istotną rolę w europejskiej debacie, jeśli jego członkowie wrócą do modelu opartego na lojalności i przekonaniu o dobrych intencjach partnerów. W praktyce oznacza to próbę odbudowania mechanizmu uzgadniania stanowisk w sprawach najważniejszych dla regionu.

• W skład Grupy Wyszehradzkiej wchodzą 4 państwa: Polska, Czechy, Słowacja i Węgry.
• Szczyt pod Budapesztem był pierwszym formalnym spotkaniem premierów V4 od 2024 roku.
• Poprzedni szczyt z udziałem szefów rządów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.
• Obecne spotkanie było pierwszym od 2 lat formalnym szczytem Grupy Wyszehradzkiej.

Wspólne interesy w energii, migracji i rolnictwie

W wystąpieniu polskiego premiera mocno wybrzmiała teza, że państwa regionu nadal mają szerokie pole do porozumienia w najważniejszych sprawach unijnych. Wśród obszarów, które łączą członków V4 bardziej niż dzielą, wskazane zostały bezpieczeństwo energetyczne, polityka klimatyczna, migracja, polityka spójności oraz rolnictwo. To katalog tematów, które mają bezpośrednie przełożenie na decyzje podejmowane w Brukseli, a pośrednio także na codzienne życie mieszkańców państw regionu - od cen energii, przez zasady wsparcia dla samorządów i inwestycji lokalnych, po warunki prowadzenia gospodarstw rolnych.

Znaczenie tych obszarów współpracy jest szczególne dlatego, że właśnie na nich często koncentrują się spory o podział środków, tempo transformacji gospodarczej czy kształt wspólnej polityki unijnej. Dla Polski, Czech, Słowacji i Węgier wspólne stanowisko może oznaczać większą siłę negocjacyjną wobec największych państw Unii oraz unijnych instytucji. Z perspektywy regionu nie chodzi więc wyłącznie o samą deklarację jedności, ale o praktyczne uzgadnianie interesów tam, gdzie wspólny głos może przełożyć się na konkretne rozwiązania polityczne i finansowe.

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi premiera wskazują, że odbudowa V4 ma służyć nie tyle zacieraniu różnic między stolicami, ile szukaniu porozumienia tam, gdzie interesy są zbieżne. Taka formuła współpracy ma znaczenie także dla mniejszych ośrodków i lokalnych społeczności, bo polityka spójności czy rolnictwo to obszary bezpośrednio powiązane z inwestycjami, funduszami i warunkami rozwoju wielu części kraju. Jeżeli państwa regionu będą skuteczniej uzgadniać stanowiska, może to zwiększyć ich zdolność do obrony wspólnych interesów podczas europejskich negocjacji.

Silniejsza pozycja Europy Środkowo-Wschodniej w Unii

Donald Tusk zaznaczył, że w przeszłości Grupa Wyszehradzka potrafiła działać skutecznie wtedy, gdy była solidarna i lojalna wobec własnych ustaleń. W jego ocenie właśnie wtedy stawała się nie tylko narzędziem wpływania na decyzje w Europie, ale także punktem odniesienia dla państw wschodniej flanki i dla nowych członków Unii Europejskiej. Ten wątek pokazuje, że obecna próba odbudowy formatu ma wymiar szerszy niż relacje czterech stolic - dotyczy także pozycji całej Europy Środkowo-Wschodniej w unijnym systemie decyzyjnym.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

Ta deklaracja sugeruje, że wspólne działania V4 mają być traktowane jako sposób na skuteczniejsze reprezentowanie interesów regionu na forum europejskim. W praktyce może to oznaczać częstsze uzgadnianie stanowisk przed unijnymi negocjacjami oraz próbę budowania szerszych koalicji wokół tematów ważnych dla Europy Środkowej. Dla obywateli znaczenie takich działań nie zawsze jest od razu widoczne, ale to właśnie na poziomie unijnych ustaleń zapada wiele decyzji dotyczących funduszy, regulacji energetycznych, polityki migracyjnej czy warunków konkurencji dla rolnictwa.

Spotkanie pod Budapesztem nie zamyka więc sprawy, ale otwiera nowy etap sprawdzania, czy deklaracje da się przełożyć na trwałą współpracę. Premier Polski postawił warunek jasno: podstawą musi być odbudowane zaufanie i wzajemna lojalność. Jeżeli taki model działania wróci, Grupa Wyszehradzka może ponownie stać się istotnym uczestnikiem europejskiej debaty. Jeżeli nie, dzisiejszy szczyt pozostanie przede wszystkim sygnałem politycznej gotowości do rozmowy, bez gwarancji trwałej zmiany w układzie sił regionu.