Magnus Hirschfeld

Magnus Hirschfeld urodził się 14 maja 1868 w Kołobrzegu w rodzinie Żydów aszkenazyjskich. Jego ojcem był Herman Hirschfeld, ceniony lekarz i wojskowy medyk. Studiował medycynę we Wrocławiu, Strasburgu i Berlinie. Zainteresował się seksuologią podczas wykładu o wynaturzeniach seksualnych; jako jedyny student zaprotestował przeciw takim praktykom. Studia ukończył w 1892 roku. W 1896 roku zamieszkał w Berlinie, gdzie zaczął badać zjawisko homoseksualizmu i walczyć z dyskryminacją gejów.

W 1897 roku Hirschfeld został jednym z założycieli pierwszej niemieckiej organizacji walczącej o prawa osób homoseksualnych – Komitetu Naukowo-Humanitarnego (Wissenschaftlich-humanitäres Komitee, WhK). WhK zapoczątkował kampanię na rzecz zniesienia paragrafu 175, argumentując, że jedyne akty homoseksualne podlegające penalizacji winny być akty seksualnej przemocy: gwałt lub z osobami niezdolnymi do wyrażenia zgody. Komitet zajmował się działalnością edukacyjną, publikował prace z zakresu seksuologii, prowadził prace badawcze z seksuologii i podejmował działania polityczne na rzecz równouprawnienia homoseksualistów. Motto komitetu brzmiało: „przez naukę do sprawiedliwości” (łac. Per scientiam ad justitiam).

Jednym z najważniejszych działań komitetu była zbiórka podpisów pod petycją domagającą się dekryminalizacji homoseksualizmu (zniesienia paragrafu 175). W 1898 roku Hirschfeld nawiązał kontakt z przywódcą niemieckiej partii socjaldemokratycznej (SPD) Augustem Bebelem. Bebel podpisał petycję i złożył w parlamencie projekt ustawy dekryminalizującej homoseksualizm. Projekt ustawy wywołał dyskusje w Reichstagu, nie zyskał jednak większości. Komitet dalej zbierał podpisy. W 1902 roku petycję podpisało już 4500 osób, w 1906 6000 osób, a w 1924 10 tys. osób. Hirschfeld pozyskał sympatie liderów SPD, oprócz Bebela petycję podpisał także Karl Kautsky i Eduard Bernstein. Udało się pozyskać poparcie wielu artystów i pisarzy, swoje podpisy pod petycją złożyli Rainer Maria Rilke, Hermann Hesse, Max Nordau, Tomasz Mann, Albert Einstein.

W celu popularyzacji swoich idei komitet organizował mityngi w berlińskich piwiarniach. Występował na nich sam Hirschfeld i inni działacze. Niektóre zgromadzenia przyciągały nawet 1000 osób.

W ramach działalności komitetu Hirschfeld rozpoczął wydawanie pierwszych niemieckich czasopism naukowych z zakresu seksuologii – „Jahrbuchs für sexuelle Zwischenstufen” (wydawane w latach 1899–1925), „Zeitschrift für Sexualwissenschaft” (1908–1933).

W 1919 r. Hirschfeld założył Instytut Nauk Seksualnych, który przyjmował 20 tys. pacjentów rocznie, także spoza Niemiec. Instytut kontynuował wysiłki na rzecz zniesienia paragrafu 175. W 1929 w Reichstagu przygotowano odpowiedni projekt zmiany legislacyjnej. Do głosowania nie doszło skutkiem zmian politycznych w Republice Weimarskiej i objęcia władzy przez NSDAP.

Ze względu na swoją działalność na rzecz mniejszości seksualnych spotykał się z wrogością kręgów konserwatywnych i antysemickich. W 1920 roku został brutalnie pobity po wykładzie w Monachium. W Hamburgu w 1920 roku bojówki Freikorps rzuciły petardy w publiczność podczas jego wykładów. W Kolonii jego wykłady musiała chronić policja. Dla propagandy nazistowskiej Hirschfeld stał się symbolem zagrożenia i upadku Niemiec. Hitler publicznie wyzywał go podczas swoich wieców w Monachium.

Tuż przed zakończeniem I wojny światowej Hirschfeld wziął udział w pracach nad filmem Inaczej niż inni (niem. Anders als die Andern, 1919). Tematem filmu było życie homoseksualistów w Niemczech, film pokazywał negatywne konsekwencje penalizacji homoseksualizmu poprzez paragraf 175. Hirschfeld zagrał w filmie rolę seksuologa, który wyjaśnia widzom fenomen homoseksualizmu i zwraca uwagę na niesprawiedliwość istniejącego wówczas w Niemczech prawa. Film został zakazany przez cenzurę w Republice Weimarskiej.

Hirschfeld wziął udział w trzech innych produkcjach filmowych, w tym w filmie Prawa miłości (niem. Gesetze der Liebe, 1927), gdzie opowiedział o swojej karierze naukowej.

W 1932 r. wyjechał za granicę na serię prelekcji, ale nie wrócił już do kraju z powodu przejęcia władzy przez nazistów, którzy go od dawna zwalczali. Osiadł we Francji. W 1933 r. jego Instytut został splądrowany i zniszczony przez działaczy nazistowskich. W 1934 roku naziści pozbawili go obywatelstwa. Jego książki były publicznie palone przez nazistów.

Hirschfeld uważał, że seksuologia powinna być dziedziną wolną od sądów wartościujących. Jego koncepcja nauki wywodziła się z neokantowskiego rozróżnienia na sferę bytu i powinności. Zadaniem nauki nie jest ocena moralna seksualności i jej przejawów (takich jak np. homoseksualizm czy transwestytyzm), a jedynie zrozumienie zjawisk i ich opis. Tak rozumiane badania powinny, zdaniem Hirschfelda, być odrębne od religii i etyki.

Hirschfeld jest twórcą terminu transwestytyzm. Po raz pierwszy użył go w 1910 roku w książce Die Transvestiten. Odnosił go do cross dresserów w Berlinie. Jak pierwszy badacz w historii dowodził, że crossdressing nie jest związany z orientacją seksualną; transwestyci opisani w jego książce byli heteroseksualnymi mężczyznami. W pracy dowodził, że ludzka seksualność tworzy spektrum od „absolutnego mężczyzny” do „absolutnej kobiety”; ludzie mogą być klasyfikowani bliżej jednego bieguna w zależności od czterech kryteriów. Uważał, że płeć i zachowania seksualne są w całości determinowane biologicznie, a hormony odgrywają istotną rolę. W przypadku osób biseksualnych, posiadały one zarówno męskie, jak i żeńskie hormony. Uważał także, że transwestytyzm jest zjawiskiem naturalnym.

W latach 1903–1904 prowadził badania ankietowe nad powszechnością homoseksualizmu w Niemczech, określając, że homoseksualiści stanowili około 2% niemieckich mężczyzn; wskazał również istnienie biseksualizmu wśród pewnego odsetka ankietowanych. Badania budziły duże zainteresowanie prasy berlińskiej i uczyniły Hirschfelda postacią znaną w mieście.